معرفی دهستان زیبد
زيبد مرکز دهستان زيبد در شهرستان گناباد استان خراسان رضوي ايران است. درامد اصلي مردم از کشاورزي و بويژه زعفران - گندم - پنبه - انگور - کشمش و خشکبار است . زيبد در مسير جاده ابريشم واز نقاط باستاني ايران است و قلعهاي تاريخي از دوران اشکانيان در آن باقي مانده است. نام زيبد در داستان 12 رخ شاهنامه بارها گفته شده است و محل جنگ 12 رخ بنام سرپيوند در پاي دژ زيبد بوده است سپاه ايران به رهبري گودرز در مسير خود بسوي مرو از زابلستان به اين محل آمدندو مدت در اين محل خيمه وخرگاه برپا کردند و گودرز در قلعه زيبد زندگي کرد.
سردار ايراني از اين قلعه فرستادهاي رابا نامهاي دوستانه به مرو و جيحون نزد افراسياب فرستاد که از تجاوز به ايران خودداري نمايد و راه صلح و دوستي پيشه نمايد او منتظر پاسخ فرمانده توران در زيبد ماند اما افراسياب پيام دوستانه و دلبرانه را با جنگ افروزي پاسخ داد و گفت ما جز به جنگ راه چارهاي بر نگزينيم و براي نبرد بسويت لشکر فرستم. پس سپاه توران به اين رزمگاه آمد در فاصله 1500 متري قله زيبد مکاني بنام رزمگاه يا رزگاه وجود دارد که با داستان شاهنامه مطابقت ميکند. در اين رزمگاه ايرانيان بر سپاه توران پيروز شدند. ابتدا 12 تن از پهلوانان جنگ تن به تن کردند به اين دليل اين جنگ را جنگ 12 رخ گفتهاند سپس سرداران ايراني، تورانيها رااز طريق دشت گناباد بسوي مرو و رود جيهون دنبال کردند. در تپه مشرف به قلعه زيبد در سال 1354 گورستاني کشف شده که دهها گور و اشيا سفالينه از آنها بدست آمده است. در همان نزديک در کلاته شهاب- خاتما- و تشله رستم و تنگل کمچنار نيز چندين گورستان ديگر توسط قاچاقچيان غارت شده است. اهمال کاري که در مورد غارت تمدن هليل رود و جيرفت و ساير مکانها نيز اتفاق افتاده است. يک کارشناس ارشد باستانشناسي در مطالعهاي آزاد از اين مکان تمدن اين روستا را همزمان با تمدن شهر سوخته و جيرفت دانسته است. در کوههاي زرد زيبد همچنين تابوت بزرگ سنگي مربوط به دفن مردگان گبر برجاي مانده است آثار گورستان زرتشتيان در کلاته شهاب و تنگل خاتمه در محلي به نام تشله رستم در سالهاي 1350-54 به غارت رفته است اما کوزهاي سفالي بزرگي از اين گورستان نزد اهالي وجود دارد. نمونههايي از چامههاي شاهنامه که نام زيبد در آن آمده: چو گودرز نزديک زيبد رسيد سران را ز لشکر همي برگزيد. هزاران دليران خنجر گزار ز گردان لشکر دلاور سوار. وزان سوي زيبد يکي تيره ?گرد- (غبارخاک) پديد آمد و دشت شد لاژورد. ز زيبد زمين تا گناباد سپاه در و دشت از ايشان کبود و سياه در حومه زيبد طاق پيرصوفه قرار دارد که شبيه به طاق بستان است اما فاقد نقوش حجاري است قبلا در اين مکان همانند امام زادهها علم و کتل وجود داشته و مردم مکان را مزار پير مقدس ميشناختند در اوايل انقلاب اين وسايل برداشته شده و سازمان اوقاف تقدسي براي مکان نميشناسد. حدود 30 سال قبل بطور تصادفي در کشتمان اين روستا مجراي قناتي کهن پيدا شد که معلوم نيست مادر چاه و کانال اصلي آن کجا بوده و در چه دورهاي متروک شده است .از بخشي از اين قنات کهنه براي فاضلاب حمام جديد استفاده کرده اند.
-
نمونههایی از شعرهای شاهنامه که نام زیبد در آن آمده:
-
-
-
چو گودرز نزدیک زیبد رسید
-
-
-
سران را ز لشکر همی برگزید.
-
-
هزاران دلیران خنجر گزار-
-
-
ز گردان لشکر دلاور سوار.
-
-
وزان سوی زیبد یکی تیره گرد- (غبارخاک)-
-
-
پدید آمد و دشت شد لاژورد.
-
-
ز زیبد زمین تا گناباد سپاه-
-
-
در و دشت از ایشان کبود و سیاه
-
-
-
-
-
در حومه زیبد طاق پیرصوفه قرار دارد که شبیه به طاق بستان است اما فاقد نقوش حجاری است قبلا در این مکان همانند امام زادهها علم و کتل وجود داشته و مردم مکان را مزار پیر مقدس میشناختند در اوایل انقلاب این وسایل برداشته شده و سازمان اوقاف تقدسی برای مکان نمیشناسد. حدود ۳۰ سال قبل بطور تصادفی در کشتمان این روستا مجرای قناتی کهن پیدا شد که معلوم نیست مادر چاه و کانال اصلی آن کجا بوده و در چه دورهای متروک شده است .از بخشی از این قنات کهنه برای فاضلاب حمام جدید استفاده کرده اند.